چرا شکممان نفخ میکند و علت نفخ شکم چیست؟
شایعترین علت نفخ شکم، تجمع گاز در دستگاه گوارش، بلعیدن هوا، خوردن سریع غذا، بعضی خوراکیها، یبوست و عدم تحمل برخی مواد غذایی است. با این حال، نفخ مکرر میتواند با مشکلاتی مانند سندرم روده تحریکپذیر، عدم تحمل لاکتوز، بیماری سلیاک یا برخی اختلالات گوارشی نیز ارتباط داشته باشد. نفخ به صورت احساس پری، فشار یا بزرگتر شدن شکم احساس میشود و در بسیاری از افراد پس از غذا بیشتر میشود.
اگر نفخ گاهبهگاه و خفیف باشد، معمولاً موضوع نگرانکنندهای نیست. اما نفخ مداوم، نفخی که بهتازگی شروع شده یا نفخی که همراه با کاهش وزن ناخواسته، خون در مدفوع، استفراغ، درد قابل توجه یا تغییرات شدید اجابت مزاج باشد، نیاز به بررسی پزشکی دارد.
در ادامه، ۱۰ علت مهم و نسبتاً شایع نفخ شکم را بررسی میکنیم و توضیح میدهیم برای کاهش آن چه کارهایی میتوان انجام داد.
نفخ شکم دقیقاً چیست؟
نفخ شکم فقط به معنای «باد معده» نیست. ممکن است فرد احساس کند شکمش پر، سفت، سنگین یا متورم شده است. بعضی افراد واقعاً افزایش اندازه شکم دارند که به آن اتساع شکم گفته میشود، اما در برخی افراد احساس نفخ وجود دارد بدون اینکه اندازه شکم به شکل محسوسی تغییر کند.
نفخ میتواند همراه با آروغ زدن، دفع گاز، صدای شکم، احساس فشار یا درد خفیف باشد. وجود مقداری گاز در دستگاه گوارش طبیعی است و همه افراد گاز تولید میکنند؛ مشکل زمانی اهمیت پیدا میکند که این علائم مکرر، آزاردهنده یا مختلکننده فعالیتهای روزانه شوند.
بنابراین اگر بعد از یک وعده غذای سنگین کمی احساس پری دارید، الزاماً به معنای وجود بیماری نیست. اما اگر تقریباً هر روز نفخ دارید، باید علت آن را جدیتر بررسی کنید.
۱۰ علت شایع نفخ شکم
۱. خوردن سریع غذا و بلعیدن هوای زیاد
یکی از سادهترین و در عین حال شایعترین دلایل نفخ، بلعیدن هوای اضافی هنگام غذا خوردن و نوشیدن است.
وقتی خیلی سریع غذا میخوریم، هنگام صحبت کردن غذا میخوریم، از نی استفاده میکنیم، آدامس میجویم یا نوشیدنیهای گازدار مینوشیم، ممکن است هوای بیشتری وارد دستگاه گوارش شود.
بخشی از این هوا با آروغ خارج میشود، اما بخشی میتواند وارد روده شود و باعث احساس پری، نفخ و دفع گاز شود. NIDDK نیز سریع غذا خوردن، نوشیدنیهای گازدار، جویدن آدامس و برخی عادتهای غذایی را از عوامل افزایش ورود هوا به دستگاه گوارش میداند.
اگر بعد از غذا خوردن سریع، شکم شما بیشتر نفخ میکند، اولین اقدام ساده این است که سرعت غذا خوردن را کاهش دهید، لقمهها را بهتر بجوید و هنگام غذا خوردن کمتر صحبت کنید.
۲. نوشیدنیهای گازدار
نوشابه، آب گازدار و سایر نوشیدنیهای حاوی گاز میتوانند یکی از دلایل نفخ باشند.
گاز موجود در این نوشیدنیها وارد دستگاه گوارش میشود و در بعضی افراد باعث افزایش آروغ، احساس پری و نفخ میشود.
اگر مرتباً بعد از نوشیدن نوشابه یا آب گازدار دچار نفخ میشوید، چند روز مصرف آنها را کاهش دهید و ببینید آیا علائم بهتر میشود یا خیر.
نکته مهم این است که حتی نوشیدنیهای بدون قند نیز ممکن است باعث نفخ شوند؛ زیرا علاوه بر گاز، بعضی از آنها حاوی شیرینکنندههایی هستند که در برخی افراد علائم گوارشی ایجاد میکنند.
۳. یبوست؛ یکی از علتهای مهم نفخ شکم
یبوست یکی از علتهای بسیار مهم احساس نفخ و پری شکم است.
وقتی مدفوع بهطور مناسب از روده عبور نمیکند، فرد ممکن است علاوه بر دفع دشوار یا کم، احساس فشار، سنگینی و نفخ داشته باشد.
علائم یبوست میتواند شامل دفع کمتر از سه بار در هفته، مدفوع سفت یا خشک، دشواری در دفع و احساس تخلیه ناقص باشد.
گاهی فرد تصور میکند مشکل اصلی «گاز معده» است، در حالی که یبوست زمینهساز احساس نفخ شده است.
مصرف مناسب مایعات، فعالیت بدنی، داشتن رژیم غذایی متعادل و افزایش تدریجی فیبر میتواند برای برخی افراد مفید باشد. البته افزایش ناگهانی فیبر خود میتواند موقتاً گاز و نفخ را بیشتر کند؛ بنابراین بهتر است مقدار فیبر بهتدریج افزایش پیدا کند.
۴. عدم تحمل لاکتوز؛ وقتی شیر باعث نفخ میشود
اگر چند ساعت بعد از خوردن شیر، بستنی یا بعضی محصولات لبنی دچار نفخ، گاز، دلدرد یا اسهال میشوید، یکی از احتمالات عدم تحمل لاکتوز است.
لاکتوز قند موجود در شیر و بسیاری از محصولات لبنی است. در افراد مبتلا به عدم تحمل لاکتوز، روده کوچک مقدار کافی آنزیم لاکتاز تولید نمیکند تا تمام لاکتوز را هضم کند. لاکتوز هضمنشده وارد روده بزرگ میشود و باکتریهای روده آن را تجزیه میکنند؛ این فرآیند میتواند باعث تولید گاز و ایجاد نفخ شود.
البته هر نفخی بعد از مصرف لبنیات به معنی عدم تحمل لاکتوز نیست.
پزشک ممکن است بر اساس علائم و سابقه غذایی، کاهش موقت مصرف محصولات حاوی لاکتوز یا آزمایشهای مناسب را برای بررسی علت پیشنهاد کند.
۵. مصرف بعضی حبوبات و سبزیجات
برخی مواد غذایی سالم میتوانند در بعضی افراد باعث افزایش گاز و نفخ شوند.
حبوبات مانند لوبیا، عدس و نخود، و برخی سبزیجات مانند کلم، بروکلی و گلکلم حاوی کربوهیدراتها و فیبرهایی هستند که ممکن است بهطور کامل در روده کوچک هضم نشوند.
این مواد به روده بزرگ میرسند و باکتریهای روده آنها را تجزیه میکنند. نتیجه این فرآیند میتواند تولید گاز باشد.
اما این موضوع به معنی «بد بودن» این غذاها نیست.
اگر بدن شما به مقدار زیادی فیبر عادت ندارد، افزایش ناگهانی مصرف حبوبات و سبزیجات ممکن است نفخ ایجاد کند. بهتر است فیبر را بهتدریج افزایش دهید و واکنش بدن خود را بررسی کنید.
۶. سندرم روده تحریکپذیر یا IBS
سندرم روده تحریکپذیر یکی از علتهای مهم نفخ مکرر است.
IBS یک اختلال عملکردی دستگاه گوارش است که میتواند با درد شکم و تغییر در اجابت مزاج همراه باشد. فرد ممکن است دورههایی از یبوست، اسهال یا هر دو را تجربه کند و نفخ نیز از علائم شایع آن است.
در IBS، مسئله فقط مقدار گاز نیست؛ بعضی افراد نسبت به مقدار طبیعی گاز یا حرکات دستگاه گوارش حساستر هستند و احساس نفخ و درد بیشتری دارند.
استرس نیز در برخی افراد میتواند علائم IBS را تشدید کند.
اگر نفخ شما مزمن است و همزمان دچار درد شکم، اسهال، یبوست یا تغییرات مکرر در دفع هستید، بهتر است به جای حذف خودسرانه غذاهای متعدد، علت توسط پزشک بررسی شود.
در برخی افراد مبتلا به IBS، متخصص ممکن است رژیمهایی مانند Low-FODMAP را به صورت محدود و برنامهریزیشده پیشنهاد کند. بهتر است رژیمهای محدودکننده مانند Low-FODMAP با کمک پزشک یا متخصص تغذیه انجام شوند.
۷. مصرف زیاد فیبر به صورت ناگهانی
فیبر برای سلامت دستگاه گوارش اهمیت زیادی دارد، اما افزایش ناگهانی فیبر میتواند نفخ و گاز ایجاد کند.
برای مثال، فردی که مدتها سبزیجات، حبوبات و غلات کامل کمی مصرف کرده است، ناگهان مقدار زیادی سالاد، حبوبات و نان سبوسدار به رژیم غذایی خود اضافه میکند.
ممکن است نتیجه به جای احساس بهتر، افزایش گاز و نفخ باشد.
این مسئله معمولاً به معنای بد بودن فیبر نیست. بدن باید به افزایش فیبر عادت کند.
به همین دلیل توصیه میشود مقدار فیبر بهتدریج افزایش پیدا کند. NIDDK نیز در زمینه IBS اشاره میکند که افزایش تدریجی فیبر میتواند احتمال گاز و نفخ ناشی از افزایش ناگهانی فیبر را کاهش دهد.
۸. عدم تحمل بعضی کربوهیدراتها و شیرینکنندهها
گاهی علت نفخ، ماده غذایی مشخصی نیست، بلکه نوع خاصی از کربوهیدرات است.
برخی افراد بعد از مصرف مواد غذایی حاوی فروکتوز یا بعضی شیرینکنندههای مصنوعی دچار گاز و نفخ میشوند.
شیرینکنندههایی مانند سوربیتول، مانیتول، زایلیتول و برخی مواد مشابه که در بعضی محصولات بدون قند، آدامسها و آبنباتها استفاده میشوند، میتوانند در برخی افراد علائم گوارشی ایجاد کنند.
به همین دلیل اگر بعد از مصرف آدامس بدون قند، آبنبات رژیمی یا برخی محصولات «بدون شکر» دچار نفخ میشوید، برچسب مواد تشکیلدهنده را بررسی کنید.
گاهی چیزی که فرد تصور میکند «نفخ معده» است، در واقع واکنش دستگاه گوارش به یکی از این ترکیبات است.
۹. پرخوری و خوردن وعدههای غذایی بسیار بزرگ
گاهی پاسخ به سؤال «چرا شکممان نفخ میکند؟» بسیار ساده است: بیش از ظرفیت معمول غذا خوردهایم.
بعد از یک وعده بسیار بزرگ، ممکن است احساس پری، فشار، سنگینی و بزرگ شدن شکم ایجاد شود.
غذاهای بسیار چرب نیز در برخی افراد میتوانند احساس نفخ را تشدید کنند. همچنین خوردن حجم زیادی غذا در مدت کوتاه، احتمال بلعیدن هوا را افزایش میدهد.
اگر بعد از وعدههای سنگین نفخ دارید، به جای حذف گروههای غذایی متعدد، ابتدا حجم وعده را کمتر و سرعت غذا خوردن را آهستهتر کنید.
۱۰. بیماریهای گوارشی و برخی مشکلات پزشکی
در بیشتر افراد، نفخ ناشی از علتهای ساده و قابل کنترل است؛ اما گاهی نفخ میتواند با یک بیماری زمینهای مرتبط باشد.
بیماری سلیاک، مشکلات مربوط به هضم بعضی کربوهیدراتها، رشد بیش از حد باکتریها در روده کوچک، رفلاکس معده، اختلالات حرکتی دستگاه گوارش و برخی مشکلات دیگر میتوانند با نفخ همراه باشند.
در موارد بسیار کمتر، نفخ مداوم یا اتساع شکم میتواند در ارتباط با مشکلات جدیتری مانند انسداد دستگاه گوارش، تجمع مایع در شکم یا برخی بیماریهای دیگر باشد. بنابراین نفخ مداوم و جدید را نباید برای مدت طولانی خودسرانه درمان کرد.
این موضوع بهخصوص زمانی اهمیت دارد که نفخ با کاهش وزن بیدلیل، خونریزی گوارشی، درد شدید یا تغییر واضح در عادت دفع همراه باشد.
چرا بعضی غذاها شکم را بیشتر نفخ میکنند؟
بدن همه افراد به غذاها یکسان واکنش نشان نمیدهد.
یک فرد ممکن است بعد از خوردن شیر نفخ شدیدی داشته باشد، در حالی که فرد دیگری هیچ مشکلی با آن نداشته باشد. شخصی ممکن است با لوبیا دچار گاز شود، اما فرد دیگری بتواند آن را بدون مشکل مصرف کند.
NIDDK توضیح میدهد که برخی کربوهیدراتها، از جمله بعضی انواع فروکتوز، لاکتوز و کربوهیدراتهای موجود در برخی میوهها، سبزیجات، حبوبات و غلات، در بعضی افراد گاز بیشتری ایجاد میکنند.
بنابراین به جای اینکه تمام غذاهای نفاخ را برای همیشه حذف کنیم، بهتر است الگوی علائم را پیدا کنیم.
برای کاهش نفخ شکم چه کار کنیم؟
اگر نفخ شما گهگاهی و خفیف است، چند تغییر ساده در سبک غذا خوردن میتواند کمککننده باشد.
اول، آهستهتر غذا بخورید. لقمهها را خوب بجوید و از خوردن عجولانه خودداری کنید.
دوم، مصرف نوشیدنیهای گازدار را کاهش دهید.
سوم، آدامس و آبنباتهای بدون قند را در صورت مشاهده ارتباط با نفخ محدود کنید.
چهارم، به جای یک وعده بسیار سنگین، وعدههای کوچکتر و متعادلتر داشته باشید.
پنجم، اگر یبوست دارید، آن را نادیده نگیرید.
ششم، اگر قصد افزایش فیبر دارید، این کار را بهتدریج انجام دهید.
هفتم، یک دفترچه غذایی و علائم داشته باشید. در آن بنویسید چه غذایی خوردهاید، چه مقدار خوردهاید و چند ساعت بعد چه علائمی داشتهاید. چنین یادداشتی میتواند به پیدا کردن الگوی غذاهای محرک کمک کند.
برای نفخ شکم چه غذاهایی را کمتر بخوریم؟
هیچ فهرست واحدی برای همه افراد وجود ندارد، اما اگر متوجه شدید بعضی غذاها مرتباً نفخ شما را تشدید میکنند، میتوانید مصرف آنها را بررسی کنید.
نوشیدنیهای گازدار، وعدههای غذایی بسیار چرب، حجم زیاد حبوبات، بعضی سبزیجات خانواده کلم، برخی محصولات لبنی در افراد مبتلا به عدم تحمل لاکتوز، آبمیوههای حاوی فروکتوز بالا و بعضی محصولات حاوی شیرینکنندههای «بدون قند» میتوانند در برخی افراد علائم را افزایش دهند.
اما حذف همه این مواد غذایی برای همه افراد ضروری نیست.
اگر غذایی برای شما علامت ایجاد نمیکند، صرفاً به دلیل اینکه در فهرست غذاهای نفاخ قرار دارد، لازم نیست آن را حذف کنید.
آیا نفخ شکم نشانه چاقی است؟
خیر.
نفخ و افزایش چربی بدن دو موضوع متفاوت هستند.
ممکن است شکم فرد در طول روز به دلیل گاز، غذا، یبوست یا تغییرات گوارشی بزرگتر شود، بدون اینکه چربی بدن افزایش یافته باشد.
به همین دلیل اگر صبح شکم شما صافتر است و بعد از غذا یا در پایان روز احساس پری و بزرگی شکم دارید، این تغییر میتواند بیشتر با نفخ و اتساع شکم مرتبط باشد.
البته افزایش وزن واقعی نیز ممکن است ظاهر شکم را تغییر دهد، اما نفخ به خودی خود به معنی افزایش چربی نیست.
آیا نفخ شکم با استرس ارتباط دارد؟
در برخی افراد بله.
دستگاه گوارش و مغز ارتباط نزدیکی دارند و در اختلالات عملکردی مانند IBS، عوامل روانی و استرس میتوانند بر علائم گوارشی اثر بگذارند.
به همین دلیل ممکن است فرد در یک دوره پرتنش زندگی، نفخ، درد شکم، اسهال یا یبوست بیشتری تجربه کند.
این موضوع به معنی «خیالی بودن» علائم نیست. علائم گوارشی واقعی هستند، اما نحوه عملکرد ارتباط مغز و روده میتواند شدت آنها را تغییر دهد.
آیا نفخ صبحگاهی طبیعی است؟
نفخ صبحگاهی میتواند دلایل مختلفی داشته باشد.
نوع شام، حجم غذا، یبوست، مصرف نوشیدنیهای گازدار، عدم تحمل برخی غذاها و مشکلات گوارشی میتوانند در نفخ نقش داشته باشند.
اگر نفخ فقط گاهی اتفاق میافتد و پس از دفع یا با تغییر رژیم غذایی برطرف میشود، معمولاً نگرانی کمتری وجود دارد.
اما اگر هر روز صبح با نفخ قابل توجه از خواب بیدار میشوید یا نفخ در طول روز باقی میماند و به مرور بیشتر شده است، بهتر است علت آن بررسی شود.
آیا نفخ شکم خطرناک است؟
در بیشتر موارد، نفخ شکم خطرناک نیست و علت آن مواردی مانند گاز، پرخوری، یبوست یا عدم تحمل غذایی است.
اما نفخ زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که مداوم، شدید یا همراه با علائم جدید دیگری باشد.
اگر نفخ مرتب تکرار میشود، با تغییر رژیم غذایی برطرف نمیشود یا همراه با کاهش وزن ناخواسته، خون در مدفوع یا سایر علائم غیرمعمول است، باید به پزشک مراجعه کرد.
چه زمانی نفخ شکم نیاز به مراجعه فوری دارد؟
اگر شکم بهشدت متورم شده و همزمان درد شدید و ناگهانی، استفراغ خونی، مشکل شدید تنفسی یا علائم شدید دیگر وجود دارد، باید فوراً کمک پزشکی دریافت شود.
همچنین اگر نفخ همراه با ناتوانی در دفع مدفوع یا گاز، استفراغ، تب، درد شکمی قابل توجه یا توده و برجستگی شکم باشد، ارزیابی پزشکی اهمیت دارد.
نفخ به تنهایی معمولاً به معنای سرطان یا بیماری جدی نیست، اما نفخ مداوم و غیرقابل توضیح نباید بدون بررسی رها شود.
برای تشخیص علت نفخ شکم چه آزمایشهایی لازم است؟
برای همه افراد مبتلا به نفخ، آزمایش یکسانی لازم نیست.
پزشک معمولاً ابتدا درباره زمان شروع نفخ، ارتباط آن با غذاها، وضعیت دفع، درد شکم، داروها و سایر علائم سؤال میکند و معاینه انجام میدهد. بسته به شرایط ممکن است آزمایش خون، آزمایشهای مربوط به عدم تحمل غذایی، بررسی بیماری سلیاک یا سایر آزمایشها درخواست شود.
بنابراین بهتر است فرد صرفاً به دلیل نفخ، بدون تشخیص مشخص، مجموعهای از آزمایشهای مختلف انجام ندهد.
تشخیص علت نفخ باید بر اساس علائم و شرایط هر فرد انجام شود.
آیا برای نفخ باید خودسرانه رژیم غذایی سخت گرفت؟
خیر.
یکی از اشتباهات رایج این است که فرد پس از چند بار نفخ، دهها ماده غذایی را از رژیم خود حذف میکند.
این کار ممکن است باعث محدود شدن بیدلیل رژیم غذایی و کمبود برخی مواد مغذی شود.
اگر نفخ مزمن دارید، بهتر است ابتدا الگوی علائم خود را ثبت کنید و در صورت نیاز با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنید.
رژیم Low-FODMAP نیز برای همه افراد ضروری نیست و در صورت استفاده، بهتر است به صورت هدفمند و با راهنمایی متخصص انجام شود.
جمعبندی؛ چرا شکممان نفخ میکند؟
نفخ شکم معمولاً به دلیل تجمع گاز، بلعیدن هوا، خوردن سریع غذا، نوشیدنیهای گازدار، پرخوری، یبوست یا واکنش بدن به بعضی مواد غذایی ایجاد میشود. در برخی افراد نیز عدم تحمل لاکتوز، IBS، مشکلات هضم بعضی کربوهیدراتها یا بیماریهای گوارشی زمینهای میتواند عامل نفخ باشد.
برای کاهش نفخ، بهتر است غذا را آهستهتر بخورید، وعدههای خیلی بزرگ را کاهش دهید، نوشیدنیهای گازدار را محدود کنید، افزایش فیبر را تدریجی انجام دهید و به غذاهایی که علائم شما را تحریک میکنند توجه داشته باشید.
اما اگر نفخ مداوم، شدید، جدید یا همراه با کاهش وزن ناخواسته، خون در مدفوع، استفراغ، تب، درد قابل توجه یا اختلال در دفع باشد، بهتر است علت آن توسط پزشک بررسی شود.
در نهایت، همه نفخها از «گاز معده» ناشی نمیشوند و همه غذاهای نفاخ نیز برای همه افراد مشکلساز نیستند. پیدا کردن الگوی شخصی علائم، معمولاً از حذف بیدلیل تعداد زیادی از غذاها مفیدتر است.
توجه پزشکی: این مقاله برای افزایش آگاهی عمومی است و جایگزین تشخیص یا درمان توسط پزشک نیست. اگر نفخ شما مداوم یا همراه با علائم هشدار است، برای ارزیابی علت آن به پزشک مراجعه کنید.
سوالات متداول درباره نفخ شکم
۱. شایعترین علت نفخ شکم چیست؟
تجمع گاز در دستگاه گوارش یکی از شایعترین علتهاست. بلعیدن هوا، خوردن سریع، نوشیدنیهای گازدار، بعضی غذاها، یبوست و عدم تحمل غذایی نیز میتوانند باعث نفخ شوند.
۲. چرا بعد از غذا شکمم نفخ میکند؟
پرخوری، سریع غذا خوردن، بلعیدن هوا و واکنش به بعضی مواد غذایی از دلایل رایج هستند. بعضی افراد نیز به لاکتوز یا برخی کربوهیدراتها حساسیت گوارشی دارند.
۳. آیا یبوست باعث نفخ میشود؟
بله. یبوست میتواند با احساس پری و نفخ شکم همراه باشد و در برخی افراد یکی از علتهای اصلی نفخ است.
۴. آیا شیر باعث نفخ میشود؟
در افراد مبتلا به عدم تحمل لاکتوز، مصرف شیر و برخی محصولات لبنی میتواند باعث نفخ، گاز، دلدرد و اسهال شود.
۵. آیا نوشابه باعث نفخ میشود؟
بله. نوشیدنیهای گازدار میتوانند مقدار گاز موجود در دستگاه گوارش را افزایش دهند و در بعضی افراد نفخ ایجاد کنند.
۶. آیا نفخ شکم نشانه سرطان است؟
معمولاً نفخ به علتهای شایع و کمخطرتر مانند گاز، یبوست، پرخوری یا عدم تحمل غذایی مربوط است. با این حال، نفخ مداوم، جدید یا همراه با کاهش وزن ناخواسته، خون در مدفوع یا سایر علائم هشدار باید توسط پزشک بررسی شود.
۷. برای کاهش سریع نفخ چه کار کنیم؟
آهسته غذا خوردن، کاهش نوشیدنیهای گازدار، پرهیز از وعدههای بسیار سنگین و شناسایی غذاهای محرک میتواند کمک کند. اگر یبوست دارید، درمان علت آن نیز مهم است.
۸. آیا فیبر باعث نفخ میشود؟
افزایش ناگهانی فیبر میتواند باعث گاز و نفخ شود. بهتر است مقدار فیبر بهتدریج افزایش پیدا کند تا دستگاه گوارش فرصت سازگاری داشته باشد.
۹. آیا نفخ با سندرم روده تحریکپذیر ارتباط دارد؟
بله. نفخ یکی از علائم شایع IBS است و ممکن است همراه با درد شکم، یبوست، اسهال یا تغییرات اجابت مزاج دیده شود.
۱۰. چه زمانی برای نفخ باید به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر نفخ مرتب تکرار میشود، برطرف نمیشود یا همراه با کاهش وزن ناخواسته، خون در مدفوع، درد شکم، استفراغ، تب یا تغییرات قابل توجه در اجابت مزاج است، باید بررسی پزشکی انجام شود.
